Zaliczka a zadatek: ile brać od klienta i co przy rezygnacji
Ile zaliczki brać za remont lub usługę, czym zaliczka różni się od zadatku, co dzieje się z wpłatą przy rezygnacji i kiedy w domu klienta nie wolno jej przyjąć.
Nie ma jednego właściwego procentu. Bierz tyle, ile musisz wydać albo zobowiązać się wydać przed rozpoczęciem prac, głównie na materiały zamówione dla tego klienta, i pilnuj przepisów: po nieumówionej wizycie w domu klienta nie wolno przyjąć żadnej wpłaty przez 30 dni. Zapisz w kosztorysie kwotę, termin, to, czy to zaliczka, czy zadatek, i co się dzieje przy rezygnacji, a po wpłacie daj potwierdzenie zapłaty.

Po co fachowcy biorą zaliczkę
Zaliczka robi trzy rzeczy. Pokrywa pieniądze, które wydajesz przed rozpoczęciem prac, np. na materiały zamówione dla klienta, wynajem sprzętu albo kontener. Płaci za czas, który rezerwujesz, bo tydzień zarezerwowany dla jednego klienta oznacza odmowę innym. I pokazuje zaangażowanie: klient, który już coś zapłacił, rzadziej znika przed terminem rozpoczęcia.
Dla klienta zaliczka to ryzyko: płaci, zanim zobaczy jakąkolwiek pracę. UOKiK przypomina, że wielu przedsiębiorców przed wykonaniem zlecenia pobiera od klientów zadatek lub zaliczkę, i radzi pamiętać o różnicy między nimi. Umiarkowana zaliczka, wpisana do kosztorysu, wyjaśniona i potwierdzona pokwitowaniem, to znak uczciwego fachowca.
Nie każde zlecenie jej wymaga. Przy naprawie na jeden dzień albo gdy klient sam kupuje materiały, prościej rozliczyć się po zakończeniu prac.
Ile zaliczki brać
Zacznij od kosztów, a nie od procentu:
- Zsumuj, co płacisz przed pierwszym dniem pracy: materiały, zwłaszcza zamawiane specjalnie i bez możliwości zwrotu, wynajem sprzętu, kontener, opłaty. Jak policzyć samą cenę, opisuje poradnik jak wycenić usługę.
- Spójrz na długość pracy. Przy dniu czy dwóch pracy wystarczy zaliczka na materiały. Przy kilku tygodniach zaliczka powinna być umiarkowana, a resztę rozłóż na etapy.
- Sprawdź przepisy (zob. niżej): od tego, gdzie i jak zawarliście umowę, zależy, kiedy wolno przyjąć pieniądze i co trzeba oddać.
- Oceń ryzyko. Duże zamówienie specjalne dla nowego klienta uzasadnia więcej niż odświeżenie ścian u stałego klienta, ale stosuj jedną zasadę dla wszystkich, żeby zaliczka nigdy nie wyglądała na osobistą nieufność.
- Zapisz ją jako kwotę albo procent z kwotą obok, z terminem wpłaty, i nazwij wprost: zaliczka czy zadatek.
Przykładowy kosztorys z tej serii to 4 118,00 zł, z czego farby i materiały to 950,00 zł. Zaliczka 950,00 zł pokryłaby materiały i nic więcej. Przykład bierze 30%, czyli 1 235,40 zł: pokrywa materiały, część robocizny i zarezerwowane dni, a na koniec zostaje 2 882,60 zł. Obie kwoty da się uzasadnić, bo klient widzi, na co idą pieniądze, a polskie przepisy nie ograniczają wysokości zaliczki. Jeśli jednak kosztorys podpisano w domu klienta podczas nieumówionej wizyty, tych 1 235,40 zł nie możesz przyjąć przed upływem 30 dni na odstąpienie od umowy (art. 17a ustawy o prawach konsumenta).
Czy przepisy ograniczają zaliczkę
Polskie przepisy nie ustalają maksymalnej wysokości zaliczki ani zadatku przy zleceniach dla konsumentów: ani Kodeks cywilny, ani ustawa o prawach konsumenta nie podają limitu kwotowego czy procentowego. Ograniczenia dotyczą tego, kiedy wolno przyjąć pieniądze i co trzeba oddać:
| Sytuacja | Zasada | Przepis |
|---|---|---|
| umowa zawarta w domu klienta podczas nieumówionej wizyty | żadnej wpłaty przed upływem 30 dni na odstąpienie od umowy; za jej przyjęcie grozi grzywna | art. 17a i art. 27 ust. 2 ustawy o prawach konsumenta, art. 139c Kodeksu wykroczeń |
| umowa zawarta w domu klienta po umówionej wizycie | klient może odstąpić w ciągu 14 dni, a ty zwracasz wszystkie jego wpłaty w ciągu 14 dni | art. 27 ust. 1 i art. 32 ustawy o prawach konsumenta |
| zapis „zadatek nie podlega zwrotowi” w umowie zawartej w domu klienta | według UOKiK takie postanowienie jest niezgodne z prawem | UOKiK, komunikat z 24 lutego 2016 r. |
| wysokość zaliczki lub zadatku | brak ustawowego limitu | Kodeks cywilny, ustawa o prawach konsumenta |
Zakaz z art. 17a obowiązuje od 1 stycznia 2023 r. i dotyczy wizyty, której klient wcześniej nie umówił, a nie przyjazdu, o który sam cię poprosił. W przykładzie zaliczka 30% to 1 235,40 zł: przepisy nie ograniczają tej kwoty, ale po nieumówionej wizycie nie przyjmiesz jej przez 30 dni. UOKiK radzi klientom pamiętać o różnicy między zaliczką a zadatkiem, a w razie sporu pomagają im miejscy i powiatowi rzecznicy konsumentów.
Co się dzieje z zaliczką, gdy zlecenie upada
W codziennej mowie zaliczka, przedpłata i zadatek bywają używane zamiennie, ale prawo traktuje je różnie, więc napisz w kosztorysie, którą z nich bierzesz.
Zaliczka to część ceny zapłacona z góry. Kodeks cywilny jej nie definiuje: Ministerstwo Rozwoju i Technologii wyjaśnia, że zaliczka „nie jest wprost uregulowana w przepisach prawa w odróżnieniu do zadatku”, a gdy strona nie wykona swojego świadczenia, „otrzymana przez nią zaliczka podlega zwrotowi”. Podstawą zwrotu są przepisy o odstąpieniu od umowy wzajemnej (art. 494 k.c.) i o świadczeniu nienależnym (art. 410 § 2).
Zadatek (art. 394 k.c.) zabezpiecza wykonanie umowy. Jeśli umowy nie wykona klient, możesz od niej odstąpić bez wyznaczania dodatkowego terminu i zatrzymać zadatek; jeśli nie wykonasz jej ty, klient może odstąpić i żądać sumy dwukrotnie wyższej. Gdy umowa zostanie wykonana, zadatek zalicza się na poczet ceny. Gdy strony umowę rozwiążą albo nikt nie ponosi winy lub winne są obie strony, zadatek się zwraca, bez podwajania.
Gdy umowa milczy. Przepisy nie mówią, że każda wpłata z góry jest zadatkiem; o tym, czym jest, decyduje zgodny zamiar stron (art. 65 § 2 k.c.). Żeby uniknąć sporu, napisz wprost „zaliczka” albo „zadatek” i co się dzieje przy rezygnacji.
Rezygnacja z umowy zawartej w domu klienta. Klient może odstąpić w ciągu 14 dni, a po nieumówionej wizycie w ciągu 30 dni, w dowolnej formie, najlepiej na piśmie, a ty musisz zwrócić wszystkie jego wpłaty w ciągu 14 dni, tym samym sposobem płatności, jakiego użył (art. 27, 30 i 32 ustawy o prawach konsumenta). Klient nie może się tego prawa zrzec (art. 7). UOKiK wyjaśnia, że przy takim ustawowym odstąpieniu zadatku nie zatrzymasz. Jeśli na wyraźne żądanie klienta zacząłeś prace przed upływem 14 dni, płaci on za to, co wykonano do chwili odstąpienia (art. 35). Kogo i kiedy chroni to prawo, opisuje poradnik jak napisać kosztorys.
Rezygnacja później albo z twojej strony. Poza tym trybem klient może odstąpić od umowy o dzieło w każdej chwili przed ukończeniem prac, ale płaci umówione wynagrodzenie pomniejszone o to, co zaoszczędziłeś na niewykonaniu reszty (art. 644 k.c.); zaliczka idzie na poczet tej kwoty. Jeśli to ty nie wykonasz umowy, klient może odstąpić i żądać zwrotu zaliczki, a przy zadatku sumy dwukrotnie wyższej (art. 394 § 1).
Płatności etapami przy większych pracach
Przy pracy, która trwa tygodniami, mała zaliczka i płatności za etapy, które klient widzi, są uczciwsze dla obu stron. Przykład dla remontu łazienki za 30 000 zł:
| Płatność | Kiedy | Przykładowa kwota |
|---|---|---|
| Zaliczka | przy podpisaniu umowy | 3 000,00 zł |
| Etap 1 | rozbiórka oraz nowe instalacje wodne i elektryczne gotowe i sprawdzone | 12 000,00 zł |
| Etap 2 | płytki położone | 12 000,00 zł |
| Reszta | prace przekazane i odebrane protokołem | 3 000,00 zł |
Opisz każdy etap w kosztorysie tak, jak będziecie go sprawdzać, podpiszcie krótki protokół odbioru na koniec każdego etapu i dawaj potwierdzenie zapłaty na każdą wpłatę. Przy robotach budowlanych to zgodne z kodeksem: jeśli umowa nie stanowi inaczej, klient na twoje żądanie odbiera ukończone części prac za zapłatą odpowiedniej części wynagrodzenia (art. 654 k.c.). Nie zostawiaj większości ceny na koniec: na ostatnią płatność czeka się najdłużej, bo praca jest już skończona.
Jak zapisać zaliczkę w kosztorysie
Wpisz zaliczkę do warunków kosztorysu, żeby klient widział ją przed podpisem. Sformułowanie do przerobienia:
Zaliczka: [kwota] ([procent] ceny), płatna do [data], przed rozpoczęciem prac. Pokrywa [materiały zamówione na to zlecenie] i rezerwuje termin prac. Wpłata jest zaliczką, a nie zadatkiem.
Rezygnacja: jeśli klient zrezygnuje po zamówieniu materiałów, wykonawca zatrzymuje koszt materiałów, których nie da się zwrócić, a resztę zwraca w ciągu [liczba] dni; nie dotyczy to ustawowego odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. Jeśli zrezygnuje wykonawca, zwraca zaliczkę w całości.
Reszta: [kwota], płatna po odbiorze prac albo według etapów opisanych wyżej.
Zanim go użyjesz, sprawdź, czy pasuje do twojej sytuacji: przy umowie zawartej w domu klienta działa 14-dniowe prawo odstąpienia, a po nieumówionej wizycie zakaz przyjmowania wpłat. Jeśli jesteś czynnym podatnikiem VAT, podatek od zaliczki, a także od zadatku, powstaje w chwili jej otrzymania (art. 19a ust. 8 ustawy o VAT), a firmie wystawiasz na nią fakturę zaliczkową, chyba że prace zakończysz w tym samym miesiącu (art. 106b ust. 1 pkt 4 i ust. 1a).
Na co uważają klienci
Ostrożni klienci zwracają uwagę na te sygnały, a uczciwy fachowiec może uniknąć każdego z nich:
- żądanie całej albo prawie całej ceny przed rozpoczęciem prac;
- tylko gotówka albo wpłata na cudze konto, choć firma z obowiązkiem kasy fiskalnej musi umożliwić płatność kartą lub innym instrumentem płatniczym także u klienta (art. 19a Prawa przedsiębiorców);
- brak pisemnego kosztorysu albo puste miejsca w nim;
- presja, żeby zapłacić dziś i „zamrozić” cenę, zwłaszcza podczas nieumówionej wizyty, kiedy przyjęcie wpłaty jest zabronione;
- brak potwierdzenia zapłaty zaliczki.
Jeśli zlecenie naprawdę wymaga dużej zaliczki, np. przy meblach na wymiar, wyjaśnij to w kosztorysie, pokaż zamówienie u dostawcy albo pozwól klientowi zapłacić dostawcy bezpośrednio.
Najczęstsze pytania
Zaliczka czy zadatek – co jest zwrotne?
Zaliczka wraca do klienta, jeśli zlecenie nie dojdzie do skutku, choć gdy klient sam zrezygnuje z umowy o dzieło, zaliczasz ją na poczet tego, co ci wtedy jest winien. Zadatek przepada, gdy umowy nie wykona klient, a gdy nie wykona jej wykonawca, klient może żądać dwukrotności (art. 394 k.c.). Przy ustawowym odstąpieniu od umowy zawartej w domu klienta zwracasz każdą wpłatę.
Czy wykonawca może zatrzymać zaliczkę, gdy klient zrezygnuje?
Zależy, kiedy i jak klient rezygnuje. W ustawowym terminie odstąpienia od umowy zawartej w domu klienta musisz zwrócić wszystkie wpłaty w ciągu 14 dni. Później przy umowie o dzieło klient płaci umówioną cenę pomniejszoną o twoje oszczędności (art. 644 k.c.), więc zaliczkę zaliczasz na poczet tej kwoty, np. na koszt materiałów, których nie da się zwrócić, a nadwyżkę oddajesz.
Czy fachowiec może wziąć 50% z góry?
Przepisy nie ograniczają wysokości zaliczki, więc to kwestia umowy, poza zakazem przyjmowania wpłat po nieumówionej wizycie w domu klienta. Połowa ceny przed rozpoczęciem prac wymaga jednak dużo zaufania: powiąż zaliczkę z prawdziwymi kosztami, a resztę rozłóż na etapy.
Kiedy zadatek zwraca się w podwójnej wysokości?
Gdy umowy nie wykona strona, która zadatek przyjęła, czyli wykonawca: klient może wtedy odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu i żądać sumy dwukrotnie wyższej (art. 394 § 1 k.c.). Jeśli umowę rozwiązano albo nikt nie ponosi winy, zadatek wraca w pojedynczej wysokości.
Jaka zaliczka na remont jest rozsądna?
Taka, którą umiesz wyjaśnić: wystarczająca na materiały kupowane na to zlecenie i zarezerwowany czas, wpisana do kosztorysu i potwierdzona pokwitowaniem. Przy długiej pracy umiarkowana zaliczka i płatności za etapy.
Jak pomaga Quotio
Quotio, aplikacja, którą tworzymy na Androida, wpisuje zaliczkę do kosztorysu jako procent albo kwotę i pokazuje ją w PDF jako „Zaliczka do zapłaty”; do czasu wpłaty zlecenie ma status „Czeka na zaliczkę”. „Przyjmij płatność” wypełnia potwierdzenie kwotą zaliczki i tytułem „Zaliczka wg kosztorysu nr 12”, a każde potwierdzenie pokazuje, ile zostało do zapłaty. Później protokoły odbioru, w razie potrzeby jeden na etap, i potwierdzenia kolejnych wpłat prowadzą zlecenie do statusu „Opłacone”. Quotio nazywa wpłatę zaliczką, nie zadatkiem, i nie sprawdza przepisów za ciebie: kwotę, termin i zasady rezygnacji ustalasz sam w warunkach kosztorysu. Za darmo: 10 zleceń miesięcznie ze wszystkimi dokumentami; Quotio Pro to subskrypcja roczna z 7 dniami za darmo. Aplikacja tworzy kosztorysy, protokoły odbioru i potwierdzenia zapłaty, a nie faktury. Quotio w Google Play
Źródła
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795 — Sejm RP, ISAP, 2026
- Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1244 — Sejm RP, ISAP, 2026
- Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2022 poz. 2581 — Sejm RP, ISAP, 2022
- Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1372 — Sejm RP, ISAP, 2026
- Wymiana okien i drzwi – porady dla konsumentów — UOKiK, 2016
- Sprawozdania o stosowanych terminach zapłaty w transakcjach handlowych – praktyczny poradnik — Ministerstwo Rozwoju i Technologii, 2021
- Pytania i odpowiedzi: odstąpienie od umowy — UOKiK, 2026
- Odstąpienie od umowy: terminy — UOKiK, 2026
- Odstąpienie od umowy: skutek — UOKiK, 2026
- Odstąpienie od umowy: forma — UOKiK, 2026
- Odstąpienie od umowy: wyłączenia — UOKiK, 2026
- Sprzedaż poza lokalem i na odległość — UOKiK, 2026
- Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1263 — Sejm RP, ISAP, 2026
- Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1484 — Sejm RP, ISAP, 2026
Autor: Sanjar Jabborov, twórca Quotio. Informacje ogólne, a nie porada prawna ani podatkowa: sprawdź aktualne przepisy. Stan na 15 listopada 2026.