Йўл белгилари расмлари ва номлари: 7 гуруҳ ва PDF жадвал
Йўл белгилари расмлари ва номлари: Ўзбекистондаги 7 гуруҳ ва уларнинг маъноси, кўп адаштириладиган белгилар ва 30 та асосий белгининг бепул PDF жадвали.
Ўзбекистон Йўл ҳаракати қоидалари йўл белгиларини етти гуруҳга ажратади: огоҳлантирувчи, имтиёз, тақиқловчи, буюрувчи, ахборот-кўрсатгич, сервис ва қўшимча ахборот белгилари. Ҳар бир белгининг қоидаларнинг 1-иловасида ўз рақами бор ва бу рақамлар бошқа давлатларникидан, жумладан Россияникидан фарқ қилиши мумкин. Қуйида гуруҳлар, белги қаергача амал қилиши, кўп адаштириладиган жуфтликлар ва 30 та асосий белгининг чоп этиладиган варағи.
Йўл белгиларининг етти гуруҳи

Гуруҳлар Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 12 апрелдаги 172-сон қарори билан тасдиқланган Йўл ҳаракати қоидаларининг 1-иловасига асосланади. Иловада ҳар бир белгининг рақами, номи ва расми берилган; қуйидаги шакл тавсифлари ўша расмларга қараб биз ёзган изоҳ.
| № | Гуруҳ | Русча номи | Вазифаси | Қандай таниш мумкин |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Огоҳлантирувчи белгилар | Предупреждающие знаки | Олдинда хавфли йўл қисми борлигини билдиради | Қизил ҳошияли, учи юқорига қараган учбурчак |
| 2 | Имтиёз белгилари | Знаки приоритета | Чорраҳалар ва йўлнинг тор қисмларида ким биринчи ўтишини белгилайди | Ўзига хос шакллар: сариқ ромб (2.1), тескари учбурчак (2.4), STOP ёзувли қизил саккизбурчак (2.5) |
| 3 | Тақиқловчи белгилар | Запрещающие знаки | Тақиқ ва чекловларни киритади ёки бекор қилади | Қизил ҳошияли доира; тўхташ ва тўхтаб туриш тақиқлари кўк фонда |
| 4 | Буюрувчи белгилар | Предписывающие знаки | Қандай ҳаракатланиш кераклигини буюради | Оқ тасвирли кўк доира |
| 5 | Ахборот-кўрсатгич белгилари | Информационно-указательные знаки | Бир томонлама йўл, автомагистраль, тўхтаб туриш жойи каби алоҳида тартиблар, йўналишлар ва жойлар | Асосан кўк, яшил ёки оқ тўртбурчак ва квадратлар |
| 6 | Сервис белгилари | Знаки сервиса | Хизмат жойларини кўрсатади: ёқилғи, шифохона, ошхона, ҳожатхона | Оқ майдонли ва тасвирли кўк тўртбурчак |
| 7 | Қўшимча ахборот белгилари | Знаки дополнительной информации | Остига ўрнатилган белгини аниқлаштиради ёки чеклайди | Асосий белги остидаги кичик оқ лавҳачалар |
Баъзи бошқа давлатлар қоидаларидан фарқли ўлароқ, Ўзбекистонда «алоҳида кўрсатмалар» белгиларининг алоҳида гуруҳи йўқ: бир томонлама йўл, автомагистраль, тўхтаб туриш жойлари ва пиёдалар ўтиш жойи белгилари — барчаси 5-гуруҳда.
Илова охиридаги учта умумий қоидани эслаб қолинг. Вақтинча белгилар сариқ рангда бўлади ва вақтинча белги доимий белгига зид келса, вақтинча белгига амал қиласиз. Белгиланган тартибда ўрнатилган электрон белгилар одатдаги белгилар билан бир хил кучга эга. Огоҳлантирувчи белгилар аҳоли пунктларида хавфли жойдан 50–100 м, аҳоли пунктларидан ташқарида эса 150–300 м олдин ўрнатилади.
Белги қаергача амал қилади
Белги қаерда кучини йўқотишини билиш унинг маъносини билиш каби муҳим. Иловада бу қуйидагича белгиланган:
- Таъсир ҳудуди бўлган белгилар (3.16, 3.20, 3.22, 3.24, 3.26–3.30) ўрнатилган жойдан кейинги энг яқин чорраҳагача амал қилади. Чорраҳа бўлмаса, аҳоли пунктининг охиригача.
- Ҳовлидан ёки дала йўлидан чиқиш жойи чорраҳа эмас: у белгининг таъсирини тугатмайди.
- Аҳоли пунктидан олдин ўрнатилган 3.24 тезлик чеклови белгиси аҳоли пункти бошланишини билдирувчи белгигача амал қилади.
- Таъсир ҳудуди олдинроқ ҳам тугаши мумкин: «охири» белгиси (3.21, 3.23, 3.25), ҳудуд узунлигини кўрсатувчи лавҳача ёки бошқа тезлик ёзилган янги 3.24 белгиси билан.
- Тўхташ ва тўхтаб туришни тақиқловчи белгилар (3.27–3.30) фақат йўлнинг улар ўрнатилган томонида амал қилади.
- 4.1.1–4.1.6 ҳаракатланиш йўналиши белгилари қайси чорраҳа олдида ўрнатилган бўлса, ўша чорраҳага тегишли.
Кўп адаштириладиган белгилар
«Тўхташ тақиқланган» (3.27) ва «Тўхтаб туриш тақиқланган» (3.28)
Фарқ қоидаларнинг 6-бандидаги таърифлардан бошланади: тўхташ — ҳаракатни 10 дақиқагача тўхтатиш, тўхтаб туриш эса йўловчиларни чиқариш-тушириш ёки юк ортиш-тушириш билан боғлиқ бўлмаган ҳолларда ҳаракатни 10 дақиқадан кўпроқ вақтга атайин тўхтатиш. 3.27 белгиси иккаласини ҳам тақиқлайди; 3.28 эса фақат тўхтаб туришни тақиқлайди, қисқа тўхташга рухсат бор. 3.29 ва 3.30 белгилари ойнинг тоқ ва жуфт кунларида тўхтаб туришни тақиқлайди; улар йўлнинг қарама-қарши томонларида турганда соат 19:00 дан 21:00 гача ҳар икки томонда тўхтаб туриш мумкин — бу автомобилни бошқа томонга ўтказиш вақти.
Иловада истиснолар ҳам бор. Йўналишсиз таксилар йўловчини тушириш ёки чиқариш учун 3.27 белгиси остида тўхташи мумкин, таксометри ишлаб турган таксиларга эса 3.28–3.30 белгилари татбиқ этилмайди. «Ногирон» таниқлик белгиси ўрнатилган автомобилни бошқараётган ногиронлиги бўлган ҳайдовчилар 3.28 талабидан четга чиқиши мумкин, 7.18 лавҳачаси бўлса, 3.27 остида тўхташи ҳам мумкин. Бу белгиларни бузиш қанча туришини ЙҲҚ жарималари жадвалидан кўринг.
«Асосий йўл» (2.1), «Йўл беринг!» (2.4) ва STOP белгиси (2.5)
2.1 белгиси тартибга солинмаган чорраҳаларда олдин ўтиш ҳуқуқини беради; у асосий йўл бошида ва чорраҳалар олдида ўрнатилади, 2.2 белгиси эса бу ҳуқуқни тугатади. 2.4 белгиси кесиб ўтилаётган йўлдаги транспорт воситаларига йўл беришни талаб қилади; чорраҳа шаклини кўрсатувчи 7.13 лавҳачаси билан — асосий йўлдаги транспортга. Расмий номи «Тўхтамасдан ҳаракатланиш тақиқланган» бўлган 2.5 белгиси тўхташ чизиғи олдида, у бўлмаса кесиб ўтилаётган қатнов қисми четида тўлиқ тўхташни, кейин йўл беришни талаб қилади. 2.3.1–2.3.3 учбурчаклари асосий йўлдаги ҳайдовчини иккинчи даражали йўл кесиб ўтиши ёки туташишидан огоҳлантиради.
Қоидаларнинг 43-бандидаги устунлик тартибини эсланг: тартибга солувчининг ишоралари светофор ва белгилардан устун, ишлаб турган светофор эса имтиёз белгиларидан устун. Бу белгилар чорраҳада ким биринчи ўтишини қандай ҳал қилиши алоҳида мақолада мисоллар билан тушунтирилган.
Икки хил пиёдалар ўтиш жойи белгиси (1.20 ва 5.16.1/5.16.2)
Қизил учбурчак 1.20 — огоҳлантириш: олдинда пиёдалар ўтиш жойи бор. Кўк квадрат 5.16.1 ва 5.16.2 белгилари ўтиш жойининг ўзини билдиради. «Зебра» чизиқлари бўлмаса, 5.16.2 ўнгда, ўтиш жойининг яқин чегарасида, 5.16.1 эса чапда, узоқ чегарасида туради. Тартибга солинмаган ўтиш жойида пиёдаларни ўтказиб юбориш учун тезликни камайтиришингиз ёки тўхташингиз шарт (109-банд). 5.48 белгиси баланд пиёдалар ўтиш жойини билдиради.
Чекловлар охири: 3.31 ва алоҳида «охири» белгилари
Кулранг қия чизиқли оқ доира — 3.31 белгиси бир вақтнинг ўзида бир нечта чеклов ҳудудини тугатади: энг кам оралиқ, қувиб ўтиш тақиқи, юк автомобилларида қувиб ўтиш тақиқи, тезлик чеклови, товуш мосламаларидан фойдаланиш тақиқи, тўхташ ва тўхтаб туриш тақиқлари. 3.21, 3.23 ва 3.25 белгилари эса биттадан чекловни тугатади. Чорраҳадан ўтган бўлсангиз, «охири» белгисини кутманг: одатда ҳудуд ўша ерда тугаган бўлади.
Айланма ҳаракат ҳақида огоҳлантириш (1.7) ва «Айланма ҳаракатланиш» (4.3)
1.7 учбурчаги олдинда айланма ҳаракатланиш билан кесишув борлигини билдиради. Киришдаги кўк доира — 4.3 белгиси стрелкалар йўналишида айланиб ҳаракатланишни буюради. Ўзбекистонда айланада ҳаракатланаётган транспорт воситалари айланага кириб келаётганларга нисбатан устунликка эга (98-банд).
Қизил чироқда ўнгга бурилиш (5.42)
Қизил чироқнинг ўнг ёнида 5.42 белгиси — қора лавҳадаги яшил стрелка турса, барча хавфсизлик чораларини кўриб, пиёдалар ва бошқа транспорт воситаларига йўл берган ҳолда қизил чироқда ўнгга бурилишингиз мумкин. Бу белги бўлмаса, қизил чироқ — тўхташ дегани.
30 та асосий белгининг чоп этиладиган варағи
Варақда беш асосий гуруҳдан 30 та муҳим белги бор: огоҳлантирувчи, имтиёз, тақиқловчи, буюрувчи ва ахборот-кўрсатгич белгилари, ҳар бири ўз рақами, расмий номи ва бир қаторлик маъноси билан. Уни A4 форматда чоп этинг ва конспектларингиз ёнида сақланг.
Ўзбекистоннинг 30 та йўл белгиси туширилган варақни юклаб олинг (PDF)
Варақ ўқув қўлланма, расмий ҳужжат эмас. Расмий расмлари билан тўлиқ рўйхат — lex.uz сайтидаги Йўл ҳаракати қоидаларининг 1-иловаси.
Кўп бериладиган саволлар
Йўл белгилари нечта гуруҳга бўлинади?
Еттита: огоҳлантирувчи, имтиёз, тақиқловчи, буюрувчи, ахборот-кўрсатгич, сервис ва қўшимча ахборот белгилари.
Ўзбекистон йўл белгилари Россияникидан фарқ қиладими?
Кўп белгилар бир-бирига ўхшайди, лекин Ўзбекистоннинг ўз рақамлаш тизими ва рўйхати бор, унда 5.42 — қизил чироқда ўнгга ҳаракатланиш каби белгилар мавжуд. Рақамларни бошқа давлатлар қоидаларидан эмас, Ўзбекистон қоидаларининг иловасидан ўрганинг.
Қайси бири устун: вақтинча сариқ белгими ёки доимий белгими?
Вақтинча белги. Иловага кўра, вақтинча ва доимий белгилар маъно жиҳатидан бир-бирига зид келса, ҳайдовчилар вақтинча белгига амал қилади.
Барча йўл белгиларининг расмий расмларини қаердан кўриш мумкин?
lex.uz сайтидаги Йўл ҳаракати қоидаларининг 1-иловасида: ўзбек тилида (лотин ва кирилл ёзувида) ҳамда рус тилидаги таржимада.
Avtotest қандай ёрдам беради
Йўл белгилари — назарий имтиҳонга тайёрланиш учун биз ишлаб чиқаётган Avtotest иловасидаги 42 та мавзудан бири, саволлар расмлари билан берилади. Ҳар бир жавобдан кейин Avtotest қоидаларнинг тегишли банди матнини кўрсатади, хато жавоб берган саволларингиз эса кетма-кет икки марта тўғри жавоб бермагунингизча такрорланадиган рўйхатга тушади. У расмий манба ўрнини босмайди: белгилар бўйича асосий манба қоидаларнинг 1-иловаси бўлиб қолади. Ҳар куни битта билет ва битта имтиҳон бепул; тўлиқ кириш — автоматик янгиланмайдиган бир ойлик бир марталик тўлов. Саволлар ўзбек (лотин ва кирилл) ва рус тилларида. Avtotest давлат иловаси эмас ва ҳеч қандай давлат органининг вакили эмас; расмий қоидалар lex.uz сайтида. Иловани Google Play дўконидан ҳам юклаб олиш мумкин.
Манбалар
- Йўл ҳаракати қоидалари ва «Йўл белгилари» 1-иловаси, Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 12 апрелдаги 172-сон қарори (2026 йил 30 октябрдаги таҳрир) — lex.uz, 2026
- Ўша қоидалар кирилл ёзувида — lex.uz, 2026
- Қоидаларнинг рус тилидаги таржимаси (расмий эмас) — lex.uz, 2026
- Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 29 октябрдаги 596-сон қарори (белгилар иловасига сўнгги ўзгартириш) — lex.uz, 2026
Муаллиф — Санжар Жабборов, Avtotest иловаси дастурчиси. Матн Ўзбекистон Йўл ҳаракати қоидаларининг 1-иловаси (lex.uz) билан солиштириб текширилган. Янгиланган сана: 2026 йил 14 ноябрь. Чоп этиладиган варақ — ўқув қўлланма, расмий манба lex.uz сайтидаги иловадир. Avtotest давлат иловаси эмас.